Netwerk als radar: is ISAC de nieuwe killer app van 5G?

Jarenlang draaide de belofte van mobiele netwerken vooral om sneller, groter en goedkoper. Meer data, betere dekking, lagere vertraging, en voor de gebruiker werd connectiviteit vanzelfsprekend. Maar achter de schermen groeit de druk: de investeringen stapelen zich op, terwijl nieuwe verdienmodellen uitblijven. De zogenaamde “killer” app van 5G is nog niet gevonden. Er is nu echter een ontwikkeling gaande die daar mogelijk verandering in brengt. Kan de technologie Integrated Sensing and Communications (ISAC), waarbij het mobiele netwerk als sensor gebruikt wordt, nieuwe kansen bieden voor de mobiele netwerk operators?

Inkomsten uit mobiele netwerken

Mobiele netwerken worden al een tijd als basisvoorziening gezien, waarbij de mobiele netwerk operators (MNO’s) vooral op prijs en kwaliteit concurreren voor een dienst die tegenwoordig als praktisch onbeperkt wordt geacht door de meeste gebruikers. Met de introductie van de zogenaamde unlimited aanbiedingen in de markt, zijn de inkomsten van de mobiele operators nog maar nauwelijks boven het inflatieniveau gestegen, terwijl het datagebruik sterk blijft stijgen en de kwaliteit en dekking ook nog eens significant verbeterd is. De netwerken in Nederland behoren tot de absolute wereldtop, zoals blijkt uit de verschillende onafhankelijke onderzoeken die regelmatig worden gepubliceerd.

De beperkte groei van de omzet zorgt ervoor dat de mobiele netwerk operators op zoek zijn naar nieuwe inkomstenbronnen, om niet in een neerwaartse spiraal terecht te komen. Maar dit is de laatste jaren nog een uitdaging gebleken. De investeringen die gedaan zijn in 5G hebben nog nauwelijks geresulteerd in nieuwe diensten waar meer waarde mee wordt gecreëerd. De zogenaamde “killer” app van 5G is nog niet naar boven komen borrelen, en de manier voor MNO’s om omzetgroei te realiseren met 5G is daarmee ook niet duidelijk. Met de komst van 5G Standalone core netwerken (5G SA) wordt het mogelijk om echt nieuwe diensten te ontwikkelen waar gebruikers behoefte aan hebben én voor willen betalen. Momenteel loopt het 5G verkeer in Nederland nog via de 4G core netwerken, oftewel 5G Non-standalone (5G NSA), waardoor dienstendifferentiatie beperkt is.

ISAC de nieuwe killer app?

Een van de ontwikkelingen die gaande is in de mobiele telecommunicatie is het gebruik van een mobiel netwerk als sensor. De antennes van het netwerk zenden en ontvangen continu signalen om te communiceren met de toestellen van de gebruikers, maar deze signalen komen onderweg allerlei obstakels tegen zoals gebouwen, voertuigen, bomen, mensen, etc. Die obstakels reflecteren een deel van het signaal, en die reflectie kan worden opgevangen door een antenne van dezelfde mast, of van een andere mast. Met de juiste algoritmes en voldoende rekenkracht zijn die gereflecteerde signalen te gebruiken om een beeld te vormen van de omgeving van de antenne, en veranderingen daarin.

Door de ontvangen signalen van meerdere antennes te combineren is hiermee een 3D beeld van de omgeving te creëren, en kan de beweging van objecten worden gevolgd. Denk hierbij aan drone detectie, of het detecteren van verkeer om verkeerslichten te regelen, of bijvoorbeeld voor het monitoren van de hartslag van een patiënt. Deze drie voorbeelden zijn ook al gedemonstreerd in verschillende proefopstellingen, waarvan de eerste twee ook buiten een laboratorium omgeving.

In feite wordt het netwerk gebruikt als een radar, zoals dat ook in de luchtvaart of door defensie wordt ingezet om beweging van objecten te detecteren. Omdat dit gebeurt op hetzelfde netwerk dat ook voor communicatie gebruikt wordt, wordt deze technologie Integrated Sensing and Communications (ISAC) of Joint Communication and Sensing (JCAS) genoemd.

Het vernieuwende aan ISAC

Nu is plaatsbepaling via het mobiele netwerk op zich niks nieuws. Het is al jaren mogelijk om aan de hand van de signalen die tussen het netwerk en het toestel van de gebruiker verstuurd worden, de locatie van een toestel met redelijke accuraatheid vast te stellen. Dit is ook noodzakelijk in moderne netwerken, want op die manier zorgt het netwerk ervoor dat de gebruiker het beste mogelijke signaal krijgt. Het is een van de redenen waarom de netwerken almaar beter zijn geworden.

Het vernieuwende aan ISAC is dat een te detecteren object niet zelf hoeft te zenden of te communiceren met het netwerk om gelokaliseerd te worden. Daarbij is de infrastructuur voor mobiele netwerken al overal aanwezig en is ISAC mogelijk met een software upgrade te realiseren, wat nieuwe lokalisatie applicaties mogelijk maakt die nu nog niet op grote schaal toe te passen zijn.

Ontwikkelingen op de markt

Er is veel interesse uit de markt voor deze technologie. Zo heeft de Amerikaanse ministerie van defensie in augustus 2025 al een ISAC Strategy Summit georganiseerd, waarbij is gemeld dat deze technologie als vitaal voor de nationale veiligheid wordt gezien. Maar ook China en Europa zijn druk in de weer om te experimenteren met deze technologie. Bij de Nationale 6G conferentie, gehouden op 7 Oktober 2025, waren er ook meerdere sessie en demo’s gewijd aan sensing via 6G netwerken. Dit is een actieve onderzoeksrichting van het Future Network Services consortium, wat de 6G conferentie organiseerde.

Er worden nu regelmatig demonstraties gegeven van ISAC op bestaande 5G netwerken, al vaak nog wel in experimentele opstellingen. De huidige 5G standaardisatie documentatie heeft al wel ondersteuning voor ISAC. Daarnaast wordt er hard gewerkt om ISAC diep te integreren in de aankomende 6G standaard die nu nog in ontwikkeling is.

Deze technologie biedt in de toekomst een mogelijkheid voor de mobiele operators om hun netwerk niet meer alleen te gebruiken als een “domme” datapijp, maar om diensten te ontwikkelen op hun infrastructuur die nieuwe toepassingen, en daarmee nieuwe klanten en inkomsten kan aantrekken. Hoeveel geld zou het bijvoorbeeld waard zijn om ongewenste drones bij een luchthaven of een basis van defensie te kunnen detecteren en te volgen van begin tot eind, zonder hiervoor een drone detectiesysteem aan te hoeven schaffen, wat maar een beperkt gebied kan bedienen?

Zijn er ook nadelen?

Zoals vermeld wordt er nog hard gewerkt aan de ontwikkeling van ISAC. Het vergt erg veel rekenkracht om soep te maken van alle ontvangen reflecties, en daarmee ook veel energie. Ook is de accuraatheid in de openbare ruimte nog een uitdaging, zeker als een object zich niet in het directe zichtveld van de antenne bevindt (Line of Sight).

Naast de technische uitdagingen, moet er ook worden nagedacht over ethische vraagstukken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de impact op onze privacy, als de netwerken de mogelijkheid hebben om objecten maar ook mensen ongemerkt en continu te kunnen volgen.

Al met al zijn er dus nog wel dingen waar oplossingen voor gevonden moeten worden, maar deze zijn in 1e instantie vooral van technische aard. De ontwikkelingen gaan snel, en de succesvolle demonstraties geven aan dat dit wel eens een veelbelovende nieuwe killer app zou kunnen worden.

Wil je nog meer weten over ISAC? In de nieuwste aflevering van de Strict 5G Podcast bespreken Gerrrit, Ken en Thijs de ontwikkelingen.